از عوامل طبیعی اثر گذار بر زراعت دیم، تغییرات بارندگی سال به سال، تغییرات مقدار و نحوه پراکنش نزولات جوی، تاخیر در وقوع اولین بارندگی موثر در پاییز و همزمان افت درجه حرارت، فقدان بارندگی یا کافی نبودن بارندگی موثر در بهار (به ویژه از اردیبهشت ماه) و... است. این موارد سبب می شود برنامه ریزی و مدیریت زراعی دچار اختلال گردد.این تحقیق برای مقابله، پیشگیری و مهار بسیاری از پیامدهای تنش زای طبیعی، در طول دو سال زراعی 77-76 (سال متعارف از نقطه نظر بارندگی) و سال زراعی 78-77 (سالی با شرایط خشکسالی) بر چهار رقم گندم دیم با مدیریت تک آبیاری (فقط یکبار آبیاری به میزان 50 میلیمتر در زمان کاشت و یکبار آبیاری به میزان 50 میلیمتر در زمان گلدهی) و مقایسه با شرایط دیم انجام گردید و کارایی مدیریت تک و آبیاری و به گزینی آن که هدف عمده این پژوهش بود، بررسی گردید.مدیریت تک آبیاری در زمان کاشت، بدلیل مهار بسیاری از شرایط نامساعد جوی، ایجاد سبز پاییزه و گذراندن بخشی از مراحل رشد و ایجاد توان بهره گیری مطلوب تر از بارشهای بهاری و درجه حرارت برای تسریع در رشد و توانایی گیاه در تحمل، گذر از خشکی اواخر دوره رشد سبب شد طی دو سال، بالاترین میزان علمکرد را به همراه داشته باشد به نحوی که عملکرد در سال اول 1000 و در سال دوم 550 کیلوگرم در هکتار نسبت به شرایط دیم برتری داشته است. نتایج نشان داد علی رغم تفاوت هایی که در میزان بارندگی دو سال دوره تحقیق (به ترتیب 351 میلیمتر و 202 میلیمتر) وجود داشت، نتایج به دست آمده کاملا همسو بوده است.از میان ارقام نیز، رقم آذر 2 و کراس سبلان در هر دو سال مطلوب ترین ارقام بوده است که با تک آبیاری در زمان کاشت نسبت به شرایط دیم، بیش از 1000 کیلوگرم در هکتار افزایش عملکرد داشته است (عملکردی بیش از 2.5 تن در هکتار). رقم آذر 2، به دلیل عملکرد مطلوب و افزایش عملکردی که تحت هر دو وضعیت مدیریت تک آبیاری (زمان کاشت و یا گلدهی) داشته است، در مقایسه با سایر ارقام مطلوب تر است و می توان آن را توصیه نمود.

به منظور بررسی اثر تاریخ کاشت و سطوح تک آبیاری بر عملکرد دو رقم جو دیم، تحقیقی بر پایه طرح بلوک های کامل تصادفی و به صورت اسپلیت اسپلیت پلات در سه تکرار و به مدت دو سال زراعی (85–1383) در ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم، مراغه به اجرا درآمد. سه تاریخ کاشت (کرت اصلی) و پنج مدیریت تخصیص تک آبیاری (کرت فرعی) برای دو رقم جو (کرت فرعی فرعی) بررسی شد. عملکرد دانه، کاه و کلش و عملکرد زیست توده در شرایط گزاره های مختلف تک آبیاری برای ارقام جو دیم بررسی شد. تابع تولید جو در شرایط کل آب کاربردی (مجموع بارش و آب آبیاری) برآورد شد. هر چند رابطه آب کاربردی – عملکرد یک رابطه خطی است اما تفاوت اثربخشی زمان تخصیص و کاربرد آب آبیاری را بیان می کند. بر اساس نتایج این تحقیق و با در نظر گرفتن تاثیر شاخص روز- درجه رشد با اعمال آبیاری محدود پاییزه و نیز تغییرات عملکرد دانه و کاه و کلش، نشان داده شد که مناسب ترین برنامه آبیاری محدود ارقام جو دیم شامل: تک آبیاری زمان کاشت و یک آبیاری حداقل در طول دوره ظهور سنبله تا گل دهی به عنوان برنامه آبیاری بهاره برای ارقام جو دیم است. اثربخشی تک آبیاری زمان کاشت در استقرار گیاه، جلو افتادن دوره رشد، پنجه زنی گیاه و کاهش اثر خسارت سرما، زودرسی و بهبود اجزای عملکرد و عملکرد محصول است. میزان افزایش عملکرد در این شرایط (میانگین 3794 کیلوگرم در هکتار) افزون بر سه برابر شرایط دیم (میانگین 1170 کیلوگرم در هکتار) است. افزایش عملکرد ناشی از تک آبیاری بهاره نسبت به شرایط دیم، بیش از 1000 کیلوگرم در هکتار است و این افزایش عملکرد ناشی از بهبود ظرفیت آب خاک در فاز زایشی و بهبود اجزای عملکرد (خصوصا وزن هزار دانه) است. بنابراین وقتی که حد بهینه تک آبیاری با مدیریت مناسب زراعی ترکیب شود، عملکرد جو به طور چشمگیر افزایش می یابد.

به منظور بررسی روابط بین عملکرد دانه و اجزای آن در کشت دیم کلزای بهاره، این تحقیق به صورت اسپلیت پلات بر پایه طرح بلوک های کامل تصادفی، با دو فاکتور و در سه تکرار و به مدت دو سال بر روی رقم کلزای بهاره PF. 7051.91 ساری گل (در ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم مراغه به اجرا درآمد. مراحل رشد به عنوان فاکتور اصلی در سه سطح) طویل شدن ساقه، گ لدهی و پر شدن دانه (و مقادیر آب آبیاری به عنوان فاکتور فرعی در چهار سطح) دیم، 30، 60 و 90 میل یمتر آب آبیاری (بود. نتایج نشان داد اثر متقابل تک آبیاری در مراحل رشد نسبت به شرایط دیم تفاوت معنی داری در سطح آماری یک درصد ایجاد کرد. نشان داده شد که مرحله گ لدهی، حسا سترین مرحله رشد برای انجام تک آبیاری به میزان 60 میل یمتر است که عملکردی برابر 1071 کیلوگرم در هکتار دارد. تجزیه همبستگی، نشان داد که عملکرد دانه با کلیه صفات همبستگی مثبت و معنی دار دارد. تجزیه علیت و تعیین اثر مستقیم و غیر مستقیم، بیانگر این است که در شرایط تک آبیاری، تعداد خورجین در متر مربع، عملکرد کاه و کلش و تعداد دانه در خورجین دارای اثر مستقیم مثبت و وزن هزار دانه دارای اثر مستقیم منفی بر عملکرد دانه هستند. نتایج نشان م یدهد که تک آبیاری به میزان 60 میل یمتر در مرحله گل دهی با کنترل تنش رطوبتی، سبب افزایش میزان رشد رویشی، ایجاد شاخ و برگ و در نهایت افزایش تولید دانه به میزان 83 درصد نسبت به شاهد دیم م یشود.

با هدف افزایش عملکرد گندم دیم از طریق اعمال مدیریت تک آبیاری در زمان مناسب و برای ارزیابی جنبه های زراعی و اقتصادی آن، تحقیقی بر پایه بلوک های کامل تصادفی و به صورت اسپلیت بلوک، با سه تیمار آبیاری و چهار رقم گندم دیم و در سه تکرار طی دو سال زراعی (1376-78 ) در ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم مراغه، به اجرا درآمد. تیمارهای آبیاری شامل: بدون آبیاری (شرایط دیم)، یک بار آبیاری بلافاصله پس از کاشت به میزان 50 میلی متر، یک بار آبیاری در مرحله گل دهی به میزان 50 میلی لیتر و ارقام گندم نیز شامل: کراس سبلان، کراس Anza ، آذر 2 و سبلان بوده است. میزان بارش در سال اول و دوم به ترتیب 351 و210  میلی لیتر بود. نتایج نشان داد که مدیریت تک آبیاری در افزایش و بهبود عملکرد دانه گندم، کاملا موثر بوده و تک آبیاری در زمان کاشت باعث ایجاد سبز کامل پاییزه و با 500-900 کیلوگرم در هکتار افزایش عملکرد، مطلوب ترین تیمار آبیاری بوده است. عملکرد دانه بجز با وزن هزار دانه با بقیه صفات همبستگی مثبت و معنی دار دارد. تجزیه علیت و تعیین اثرات مستقیم و غیر مستقیم اجزای موثر بر عملکرد دانه نشان می دهد که به ترتیب تعداد دانه در سنبله، تعداد سنبله در مترمربع و وزن هزار دانه مهمترین عامل موثر در عملکرد دانه هستند. بر اساس نتایج به دست آمده و با توجه به تابع درآمد و در شرایط مختلف قیمت آب و آبیاری، تیمار تک آبیاری زمان کاشت، حداکثر کارایی مصرف آب در اضافه تولید نسبت به شرایط دیم (19 کیلوگرم بر میلی لیتر) و حداکثر درآمد خالص را دارا است. مدیریت مناسب در به کارگیری تک آبیاری عملکرد دانه را به طور قابل ملاحظه ای افزایش می دهد. تیمار تک آبیاری زمان کاشت تا زمانی می تواند مورد توصیه قرار گیرد که هزینه آب و آبیاری کمتر از 2095 ریال برای هر متر مکعب آب مصرفی باشد.

آبیاری تکمیلی به عنوان یکی از مدیریت های زراعی موثر در افزایش بهره وری و عملکرد محصول در شرایط دیم مطرح است، با توجه به بحث توابع تولید زمان آبیاری تکمیلی یکی دیگر از عوامل مهم در میزان افزایش محصول می باشد. به منظور بررسی اثر زمان آبیاری تکمیلی و اثر متقابل آن با تاریخ کاشت بر عملکرد عدس، دو عامل آبیاری تکمیلی (بدون آبیاری (تیمار شاهد)، تک آبیاری در مرحله دانه بندی T2 و تک آبیاری در مرحله پر شدن غلاف T3) و تاریخ کاشت (کاشت در 15 فروردین ماه D1 و کاشت در 25 فروردین ماه D2) مورد پژوهش قرار گرفتند و در این راستا آزمایشی در سال 1390 در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره) قزوین انجام شد. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی، با شش تیمار و سه تکرار اجرا گردید، تیمارها شامل، D1T1 (کاشت در 15 فروردین، بدون آبیاری به عنوان تیمار شاهد)، D1T2 (کاشت در 15 فروردین، تک آبیاری در مرحله دانه بندی)، D1T3 (کاشت در 15 فروردین، تک آبیاری در مرحله پر شدن غلاف)، D2T1 (کاشت در 25 فروردین، بدون آبیاری)، D2T2 (کاشت در 25 فروردین، تک آبیاری در مرحله دانه بندی) و D2T3 (کاشت در 25 فروردین، تک آبیاری در مرحله پر شدن غلاف). تاثیر مرحله اعمال تک آبیاری بر عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک و تعداد دانه در واحد سطح معنی دار بود، به طوری که نتایج نشان داد برای کشت در تاریخ 15 فروردین، اعمال تیمار تک آبیاری در مرحله دانه بندی باعث شد عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیکی به ترتیب 280% و 210% بیشتر از تک آبیاری در مرحله پرشدن غلاف شود. از طرفی با مقایسه عامل تاریخ کاشت (که باعث اختلاف بسیار معنی داری در عملکرد و اجزای عملکرد در سطح 99 درصد شده است) مشاهده گردید، میزان عملکرد دانه گیاه، برای تک آبیاری در مرحله دانه بندی از 1057.6 کیلوگرم در هکتار برای تاریخ کشت 15 فروردین به 190.93 کیلوگرم در هکتار برای کشت در 25 فروردین، کاهش پیدا کرده، یعنی تاخیر در تاریخ کاشت در شرایط تک آبیاری در مرحله دانه بندی، منجر به کاهش 82 درصدی عملکرد دانه گردیده است. این عدد برای تک آبیاری در مرحله پر شدن غلاف نیز برابر 82 درصد بوده و میزان عملکرد دانه گیاه از 371.6 کیلوگرم در هکتار برای کشت در 15 فروردین به 68.2 کیلوگرم در هکتار برای کشت در 25 فروردین کاهش پیدا کرده است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

هدف از این تحقیق بررسی اثرات تنش رطوبتی بر میزان نیتروژن مصرفی و پارامترهای رشد ذرت در آبیاری بارانی تک شاخه بود. به همین منظور با استفاده از طرح آماری بلوک های خرد شده، اثرات برهمکنش چهار سطح صفر، 90، 180 و 270 کیلوگرم نیتروژن خالص در هکتار از منبع اوره و چهار میزان آب آبیاری (6400، 7500، 8800 و 9500 متر مکعب در هکتار به ترتیب I1, I2, I3, I4 )، در سامانه کشت کم خاک ورزی مطالعه شد. در این سامانه، از دستگاه خاک ورز مرکب استفاده شد و کلیه عملیات خاک ورزی از جمله کشت در یک مرحله انجام شد. نتایج نشان داد که اثرات اصلی تیمارهای آبیاری بر ارتفاع و قطر ساقه ها، عملکرد علوفه تر، غلظت و جذب نیتروژن در سطح (P<0. 01) معنی دار بود. کاربرد نیتروژن نیز تأثیر معنی داری (P<0. 01) بر ارتفاع بوته ها، عملکرد تر، میزان رطوبت بوته ها در زمان برداشت و جذب کل نیتروژن، فسفر و پتاسیم داشت. در مجموع نتایج نشان داد که: 1) تولید ذرت به شدت وابسته به حجم آب بود بطوری که در هر سطحی از نیتروژن مصرفی، کاهش میزان آب مصرفی موجب کاهش عملکرد گردید. 2) میزان اثربخشی نیتروژن به میزان آب آبیاری بستگی داشت. 3) بالاترین میانگین عملکرد خشک از اعمال تیمار I1N270 به دست آمد. 44) تفاوت معنی داری بین این تیمار و برخی تیمارها از جمله I3N180 (کاربرد توأم 180 کیلوگرم نیتروژن و 7500 متر مکعب آب در هر هکتار) و I2N90 وجود نداشت بنابر این در شرایط کمبود آب تیمار I3N180 برای مناطق مشابه قابل توصیه است.